เรื่องของการทำมาหาเลี้ยงชีพของแต่ละคนนั้น มีมากมายหลายวิธีและสามารถทำได้หลายอย่าง เพื่อการหาเงินหาเลี้ยงชีพแล้ว การล่าสัตว์หรือจับปลาก็สามารถสร้างรายได้ได้เป็นอย่างดีเลยหล่ะครับ บทความนี้เลยอยากจะพาทุกๆ ท่านพาไป “รู้จักกับเครื่องมือ จับปลาพื้นบ้าน”
เครื่องมือจับปลา ก็ คือ อุปกรณ์สำหรับที่ใช้ในการดักจับปลา ซึ่งคนในชุมชนจันเสนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรม โดยเฉพาะการทำนาข้าว ในช่วงฤดูน้ำหลาก ประมาณเดือนสิงหาคม – ธันวาคม (สมัยก่อนทำนาแบบปักดำ แต่ปัจจุบันเป็นการทำแบบนาตม ใช้การหว่าน) น้ำจะหลากมาจากทางเหนือไหลเข้าสู่พื้นที่นาข้าว ชาวบ้านเริ่มหาอาหารโดยการจับสัตว์น้ำเก็บไว้กินช่วงหน้าแล้ง
แนะนำเครื่องจับปลาที่น่าสนใจ
►ไซ เป็นเครื่องมือดักสัตว์น้ำ โดยมากดักปลาในกลุ่มปลาเล็กปลาน้อย ใช้งานในแหล่งน้ำไม่ลึก มักเป็นแหล่งน้ำไหลและเป็นการเปิดช่องระบายน้ำเข้าออกตามบิ้งนาคันนา ไซมีหลายรูปทรง ตั้งชื่อตามรูปทรงนั้น เช่น ไซปากแตร สานเป็นรูปกรวยปากไซบานออกเป็นรูปปากแตร ไซท่อ สานคล้ายท่อดักปลา หรืออาจตั้งชื่อตามวัตถุประสงค์ เช่น ไซสองหน้า มีช่อง 2 ด้าน ไซลอย ใช้วางลอยในช่วงน้ำตื้น ๆ แหวกกอข้าวหรือกอหญ้า วางแช่น้ำไว้ ไซปลากระดี่ ใช้ดักปลากระดี่ ไซกบ สานเป็นลายขัดตาสี่เหลี่ยมรูปทรงกระบอก ใช้ดักกบ ไซโป้ง สานก้นโป่งเล็กน้อย แม้ว่าจะมีรูปลักษณ์ที่ต่างกัน แต่มีลักษณะร่วมกันคือ สานเป็นทรงกระบอกและทำปากทางเข้าเป็นงาแซง (ซี่ไม้เสี้ยมปลายแปลม รูปทรงคล้ายกรวยที่บีบแบน ๆ ทำให้ปลาเข้าได้ แต่ว่ายสวนความคมของปลายไม้ออกมาไม่ได้)
►สุ่มจับปลา เป็นเครื่องมือไว้สำหรับครอบปลาในน้ำตื้น ซึ่งเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านที่มีมาช้านานจวบจนถึงปัจจุบัน โดยที่สุ่มจับปลานั้นเป็นเครื่องมือประมงเอาไว้จับปลาน้ำตี้น ตามทุ่งนาและหนองน้ำที่มีน้ำตื้น ๆ สุ่มเป็นเครื่องมือจักสานทําจากซี่ไม้ไผ่ รูปร่างคล้ายสุ่มไก่ ปากลุ่มที่อยู่ด้านล่าง
►ตุ้มดักปลาไหล หรือ ลันปลาไหลเป็นเครื่องมือประเภทสานจากไม้ไผ่ซางตัดยาว 2 ปล้อง รูปทรงคล้ายขวด ยาวประมาณ 1 เมตร ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางก้น 0.15 เมตร เส้นผ่าศูนย์กลางปาก 0.10 เมตร มีฝาสานด้วยไม้ไผ่ปิด ทุบปลายเหล็กให้แบน และมีคมกระทุ้งตาไม้ข้างในออกให้หมดเหลือเฉพาะปล้องสุดท้าย ข้างก้นจะทำเป็นฝีรูประมาณ 5 ซ.ม. เพื่อให้เป็นทางเข้าของปลาไหล การหาปลาด้วยวิธีนี้ คล้ายกับการดักปลาด้วยไซ เวลาใช้จะต้องทุบเหยื่อ เช่น ปู หอย หรือไส้เดือนที่ตายแล้วไว้ด้านใน ประมาณ 2-3 ตัว แล้วใส่ในกระบอกลัน 1 กระบอก จากนั้นวางไว้ที่โพรงหญ้า หรือผักตบชวาเพื่อล่อปลาไหล การดักปลาไหลจะวางตุ้มบริเวณน้ำตื้นที่มีดงหญ้า หรือผักตบชวา อย่าให้ตุ้มจมน้ำกระทำในตอนเย็นแล้วมาเก็บในช่วงเช้า แต่ละครั้งจะทิ้งลันปลาไหลตั้งแต่ 50-100 กระบอก การสะปลาหรือวิดปลา หมายถึงการวิดน้ำให้แห้งแล้วจับปลาโดยใช้กะโซ่หรือคันโซ่ สานด้วยไม้ไผ่หรือทำจากสังกะสี มีด้ามยาว บางครั้งเพื่อทุ่นแรงจะทำขาหยั่งสามขา (หรือฮังฮะ) ผูกกะโซ่ติดขาหยั่งโยกวิดน้ำไปมา ทำให้เวลาวิดน้ำไม่เหนื่อย
การใช้แหจับปลาส่งผลเสียอย่างไร
●ทำให้ปลาบาดเจ็บและเสียชีวิต แหมีหนามคมและปลายแหลมจะทิ่มเนื้อเยื่อของปลาเมื่อจับได้ ทำให้ปลาได้รับบาดแผลและเสียเลือด หากจับหนักเกินไปก็อาจทำให้ปลาเสียชีวิตได้
●ทำลายแหล่งที่อยู่อาศัยของปลา การใช้แหจับปลาอาจทำให้พื้นท้องน้ำเสียหาย กระทบต่อระบบนิเวศน์และแหล่งอาศัยของสัตว์น้ำอื่นๆ
●ขาดความเลือกเฉพาะชนิด การใช้แหจับจะทำให้จับปลาทุกชนิดที่อยู่รอบๆ โดยไม่สามารถเลือกจับเฉพาะเป้าหมายได้ อาจจับได้ปลาวัยอ่อนและสัตว์น้ำชนิดอื่นที่ไม่ได้เป็นเป้าหมาย
●ผิดกฎหมาย การใช้แหจับปลาถือเป็นการประมงผิดกฎหมายในหลายประเทศ เนื่องจากเป็นวิธีการที่ทำร้ายสัตว์น้ำและทำลายระบบนิเวศน์
●ขาดประสิทธิภาพในระยะยาว การใช้แหจับปลาแบบนี้เป็นการล่าปลาแบบไม่ยั่งยืน ทำลายประชากรปลาได้ในระยะยาว หากไม่มีการอนุรักษ์และจัดการอย่างถูกวิธี
และนี้ก็เป็นเพียงความรู้เกี่ยวกับ “เครื่องมือ จับปลาพื้นบ้าน” พร้อมกับข้อมูลเกี่ยวกับ แหจับปลาที่อาจจส่งผลเสียต่อการจับปลานแหล่งน้ำได้ที่เราได้นำมาฝากทุกท่านกันครับ
